چند نکته در باره انتخابات آلمان/حبیب حسینی فرد

انتخابات پارلمانی آلمان که امروز برگزار می‌شود احتمالا یکی از پرمشارکت‌ترین انتخاب‌ها خواهد بود. نظرسنجی‌ها می‌گویند که حدود ۸۰ درصد مردم در انتخابات شرکت خواهند کرد. این مشارکت احتمالا بالاتر نسبت به سه دور قبل ناشی از دو عامل متناقض است. عده زیادی از کسانی که به دلیل سیاست‌های جاری با صندوق‌ رای قهر بوده‌اند در سیمای حزب راست افراطی “آلترناتیو برای آلمان” حزبی برای اعتراض دیده‌اند و قصد مشارکت دارند. در برابر عده‌ای هم صرفا با قصد ممانعت از قدرت‌گیری همین حزب می‌خواهند در انتخابات شرکت کنند. منحنی زیر میزان مشارکت در انتخابات در دوره‌های پس از جنگ جهانی دوم را نشان می‌دهد. در آلمان معمولا مشارکت در انتخابات سراسری یا محلی که زیر ۵۰ درصد بیافتد از معضل مشروعیت و محکم نبودن پایه‌های اجتماعی دولت صحبت می‌شود.

از آنجا که رئیس سنی مجلس جدید به احتمال زیاد یک سیاستمدار سالمند عضو حزب آلترناتیو خواهد شد و این برای وجهه بین‌المللی آلمان ضرر دارد، پیشاپیش احزاب کنونی حاضر در مجلس قانون را تغییر داده‌اند و مقرر کرده‌اند که نه مسن‌ترین، بلکه باسابقه‌ترین نماینده مجلس ریاست اولین جلسه مجلس جدید را به عهده بگیرد.

حزب آلترناتیو تکیه عمده‌اش مقابله با سیاست‌های پناهجویی دولت و نیز دامن‌زدن به جو اسلام‌ و مسلمان‌هراسی است. دو صفحه از برنامه انتخاباتی این حزب در باره ذبح اسلامی، چندهمسری، حجاب و نقاب و برقع و نیز شمار مساجد و بلندی مناره‌های آنهاست. در عوض احزاب دیگر وارد این عرصه نشده‌اند. استدلالشان این است که واردشدن برنامه‌ای به این مباحث بازی‌کردن در زمین حزب آلترناتیو است.

به رغم آن که فقط هشت درصد گفته‌اند که بیکاری مسئله اصلی کشور است و ۸۴ درصد هم وضعیت اقتصادی کشور را خوب توصیف کرده‌اند، ولی بیش از هفتاد درصد هم گفته‌اند که تشدید شکاف اجتماعی معضل اصلی کشور است و بین سی تا ۴۰ درصد هم حضور “زیاد خارجی‌ها” و “گسترش اسلام در آلمان” را عامل نگرانی دیده‌اند.

همه نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که مجلس جدید آلمان به گونه‌ای بی‌سابقه، ۶ فراکسیونی خواهد شد و تبعا کار تشکیل دولت هم مشکل‌تر. همین عامل شاید منجر به تداوم ائتلاف بزرگ کنونی متشکل از احزاب دمکرات مسیحی و سوسیال‌دمکرات بشود که اثراتی منفی بر حیات سیاسی دارد. وقتی که دو حزب عمده کشور (یعنی مثلا اصلاح‌طلبان و اصولگرایان) هر دو دولت باشند، و اپوزیسیون صرفا از احزاب کوچک تشکیل شده باشد در بسیاری از عرصه‌ها از سیاست‌های پولاریزه و آلترناتیوی خبری نیست و برای ناکامی‌های احتمالی دولت هر دو حزب مجازات می‌شوند.

ضمن این که حزب کوچکتر هم معمولا در ائتلاف بزرگ بیشتر زیان می‌بیند، به گونه‌ای که مثلا در حال حاضر همین شراکت حزب سوسیال‌دمکرات در دولت به عنوان شریک کوچک، یکی از عوامل سقوط رای آن است، چون از طرفی، دستاوردهای دولت به حساب صدراعظم و حزب بزرگتر او در دولت نوشته می‌شود و از طرفی هم حزب کوچک در آستانه انتخابات جدید نمی‌تواند مدعی شود که نقشی در نارسایی‌های جاری ندارد و در صورت کسب قدرت وضع به کلی متفاوت خواهد شد.

صفحه‌ای که ۵ حزب مشترکا ایجاد کرده‌اند برای تست رای‌دهندگان و کمک به آنها در انتخاب است. هر رای‌دهنده می‌تواند با پاسخ به چند سوال دریابد که کدام حزب به مواضع و دیدگاهش نزدیک‌تر است. دور قبل بیش از ۱۳ میلیون نفر از این امکان استفاده کردند. این بار باز هم این تعداد بیشتر شده‌اند.

مرکل و رقیب او از حزب سوسیال دمکرات فقط یک بار در تلویزیون با هم رو در رو شدند. استدلال این است که این انتخابات برای گزینش مجلس است و نباید آن را مثل کشورهایی که نظام ریاستی دارند پرسونالیزه کرد.

نزدیک به ۶۳۰ صندلی‌ مجلس اخیرا با هزینه‌ای معادل ۷۷۰ هزار یورو دارای روکش و تشک جدید شده‌اند. روکش از ماده‌ای خاص تولید نی‌شود و رنگ هم رنگی خاص میان بنفش و آبی است. طراح معروف مجلس در قرارداد خود آورده است که صندلی‌ ها و رنگ آنها نباید عوض شود! نمایندگان می‌توانند صندلی خود را به این سو و آن سو بچرخانند و به این ترتیب در لحظات عصابنیت کمی خشم خود را خالی کنند!

۶۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر صاحب حق رای هستند که نسبت به دور کذشته ۴۰۰ هزار نفر کمتر است، نشانه‌ای از کاهش جمعیت در آلمان. از این عده ۳۱ میلیون و هفتصد هزار نفر زن هستند و ۲۹ میلیون و هشتصد هزار نفر مرد. سه میلیون نفر هم برای اولین بار رای می‌دهند.

قرار است در دور آتی قانونی تصویب شود که دوره مجلس به ۵ سال افزایش یابد. استدلال این است که روند تشکیل و جاافتادن دولت و نیز کارزارهای انتخاباتی در پایان هر دوره بخشی از ۴ سال را بر باد می‌دهد و مانع از اجرای کامل سیاست‌های دولت در هر دوره می‌شود.